Chris van Lenteren over ‘Moeders Zondag’ van Graham Swift

recensies-rubriek

Graham SwiftMoeders zondag
Graham Swift

Chris van Lenteren over dit boek:

Een zonnige doch koude dag in de Morvan. Na enkele asgrauwe natte dagen, eindelijk de zon. Bij ons betekent dat, als het even kan, stoelen naar buiten en lezen. Voor me ligt Moeders Zondag van Graham Swift, een schrijver die tot nu toe geheel buiten mijn blikveld is gebleven, zeer ten onrechte kan ik wel zeggen. De omslag is ronduit prachtig met een naakt van Modigliani. Nog voor de koffie begin ik aan deze roman van bescheiden omvang en klap het, als de zon net achter de heuvels weg aan het kruipen is dicht, beetje droef omdat ik het uit heb.

Moeders Zondag blijkt in het Engeland van 1924 een verheven versie van onze huidige Moederdag te zijn, ook in Groot-Brittannië. Het is nadat de tijd was gekomen dat jongens sneuvelden en er meer paarden waren dan auto’s, zo begint de roman ongeveer. De eerste wereldoorlog was voorbij en had gaten geslagen in Engelse families. In het gezin waar de hoofdpersoon Jane Fairchild dienstmeid is zijn twee jongens niet meer teruggekeerd van het front in Frankrijk. Jane is een vondeling, “een wonderling” noemde haar collega keukenmeid het. Haar moeder had haar op de trappen van het weeshuis gelegd, zo gaat het verhaal. Op Moeders Zondag heeft Jane dus geen moeder om te bezoeken. Ze krijgt echter wel een vrije dag van haar werkgever, Dhr. Niven.

Moeders Zondag speelt zich af op één dag en in meer dan negentig jaar. Dat kan alleen in een verhaal en onder andere over het vertellen van verhalen gaat dit fijnzinnige boek. Het is een liefdesverhaal. Meer dan de helft van de roman speelt zich af in de slaapkamer en de rest van het ouderlijk huis van Paul Sheringham. Jane is de minnares, geliefde, vriendin van deze Paul, die twee weken later in het huwelijk zal treden Emma Hobday. Rijkeluiszoon Paul met dienstmeid Jane hebben het huis voor zichzelf omdat zijn ouders zijn gaan lunchen met de ouders van zijn verloofde en de werkgevers van Jane hebben zich daarbij aangesloten. In zinnelijke kleuren schildert Swift die ochtend van Jane en Paul. De romance kan niet standhouden, na het huwelijk zullen Paul en Emma in Londen gaan wonen. In het licht van die onbesproken toekomst is de lichtheid van de liefde van een wonderlijke weemoed. Meesterlijk is het deel waarin, nadat Paul is weggegaan naar een lunch met zijn verloofde, Jane naakt door het voor haar onbekende huis dwaalt. Tijdens die tocht van kamer naar kamer, van badkamer naar bibliotheek volgen we de gedachtesprongen van Jane. Als ze genoeg heeft van haar tocht door het huis, vertrekt ze op de fiets en maakt met opzet een omweg omdat haar vrije dag nog maar half voorbij is. Tijdens dat fietstochtje overvalt haar een vrijheidseuforie die ik u niet wil onthouden.
“Ze zou nooit kunnen uitleggen wat een enorme vrijheid ze voelde, het opwindende gevoel dat alles mogelijk was. Overal in het land hadden dienstmeisjes, keukenmeiden en kindermeisjes een vrije dag, maar voelde ook maar een van hen-voelde zelfs Paul Sheringham- zich net zo ongebonden als zij?
Had ze kunnen doen wat ze vandaag had gedaan als ze een moeder had om naar toe te gaan? Zou ze het leven kunnen gaan leiden dat ze nog niet wist dat ze zou leiden. Zou haar moeder toen ze haar afschuwelijke keuze maakte, hebben kunnen weten hoezeer ze haar daarmee zegende?”

Verderop in de roman zien we hoe Jane Fairchild een gevierd schrijfster is geworden en hoe ze mensen die ze in haar dienstmeisjestijd heeft ontmoet verwerkt als personages in haar romans. Alleen haar belangrijkste verhaal over die bewuste Moeders Zondag vertelt ze niets in haar boeken. Naar mijn mening heeft Graham Swift een fonkelend juweel geschreven.

 

Chris van Lenteren