Boekrecensie over ‘Portret van een man’ van Grøndahl

recensies-rubriek

150403_grondahlPortret van een man
Jens Christian Grøndahl

Aangeraden in DWDD:

Chris van Lenteren over dit boek:

Ergens in het begin van deze  roman gebruikt de hoofdpersoon, die we overigens niet bij naam leren kennen, in zijn typering van een boek van een andere schrijver, de woorden “vederlichte melancholie”. Een rakere typering voor de sfeer van deze roman kan niet gegeven worden. Vederlichte melancholie die op den duur toch bezit van mijn gemoedstoestand ging nemen. Mijn eigen leeftijd,  geslacht en geschiedenis zouden daar  overigens wel eens de oorzaak van kunnen zijn.

Het is geen buitenissig leven dat in Portret van een man wordt beschreven, er gebeuren geen rampen, er is geen moord, geen plot en toch is het een regelrechte pageturner.  Dat heeft niet zozeer met spanning te maken dan wel met de vloeiende zinnen en buitengewoon rake formuleringen.

De roman beschrijft het leven van een man aan de hand van zijn relaties met vele vrouwen, van one night stands tot een heus huwelijk. Het verhaal wordt niet chronologisch verteld. De eerste vrouw in zijn leven is zijn moeder die ernstig ziek wordt en sterft als hij nog thuis woont. Op de avond dat zijn moeder gestorven is komt zijn vader met zijn nieuwe vriendin Mona naar huis. Het beetje gevoel dat hij voor zijn vader had verdwijnt in een verbijstering die nooit meer helemaal zal stoppen. Zus Kirsten vertelt aan hem hoe zijn moeder voordat ze ziek werd een hartstochtelijke relatie had met een andere man en van plan was geweest om bij haar man weg te gaan.

Voordat de andere vrouwen in zijn leven komen leest hij zich een weg door de wereld, te beginnen bij Schateiland,via Steinbeck en Hemmingway tot Dostojewski. Dan ontmoet hij Lisbeth met de mooiste borsten van de westelijke voorsteden, aldus zijn zus Kirsten.

Via zijn Duitse lerares Gundrun, die iets bijzonders in hem ziet en hem speciale leesopdrachten geeft leert hij haar dochter Erika kennen, een betweterige student filosofie die hem fascineert. Hij reist haar achterna van Kopenhagen naar Berlijn waar ze woont.  In Berlijn met de kerst, als Erika denkt dat hij vertrokken is, bespiedt hij haar en ziet dat ze een andere man streelt. Erika brengt hem in contact met de filosofie (vooral Schopenhauer) maar ook met Brahms en hij heeft een intense briefwisseling met haar.

In het tweede hoofdstuk is het even geen vrouw die zijn aandacht opeist, het is een jongen uit voormalig Joegoslavië, Stancko. Onze hoofdpersoon is leraar geworden en Stancko komt bij hem in de klas. De jongen boeit hem, maakt hem bang door zijn gedrag, wint hem voor zich en logeert zelfs bij hem thuis als zijn moeder naar de Balkan moet. Uiteindelijk laat ze de van hem geleende badjas voor hem van haar schouders vallen. Plotseling is zij met haar zoon als van de aardbol verdwenen.

In een kroeg ploft de bloedmooie Adele op zijn pad terwijl hij op kamers woont, alwaar zijn hospita Vivian hem trakteert op seksuele spelletjes. Adele ontploft en lijkt later in het niets op te lossen als ze ontdekt dat hij het met een ander doet.

Via flashbacks op verschillende plaatsen in het boek leren we Maria kennen, een rijkeluisdochter met wie hij is getrouwd en een dochter krijgt, Julie. Het huwelijk loopt na jaren stuk, waarna hij een vrijgezellen bestaan lijdt. Maria vertegenwoordigt de langdurige relatie, de intimiteit van de routine en de sleur. Via Maria krijgt hij ook een familie die hem neemt zoals hij is.
Na de scheiding ontmoet hij Benedict, een alleenstaande moeder met wie hij een waardevolle vriendschap opbouwt, die op seks gebaseerd is, hij is van haar gaan houden omdat hij niet haar man is. Uiteindelijk kiest Benedict toch voor een andere, vaste relatie.

In het laatste hoofdstuk ontloopt hij zijn verjaardag door naar Rome te reizen en daar terug te kijken op zijn leven en de vrouwen daarin.

Vederlichte weemoed. Portret van een man leest ook een beetje als een moderne Elckerlijc, het verhaal van alleman, waarin alle personages (lees vrouwen) belangrijke aspecten van het leven voorstellen. Het is een aardig tijdverdrijf om na te denken over welke vrouw, welk aspect van het leven vertegenwoordigt, maar het is vooral een bezoek aan een literaire traiteur die je in deze weemoedige wereld mee laat dobberen op die fenomenale taalvirtuositeit die een man gemakkelijk brengt bij zijn traanloos verdriet om wat voorbij is. Van oude(re) mannen en de dingen die voorbij gaan.