Chris van Lenteren over ‘Alles wat is’ van James Salter

recensies-rubriek

 

SalterAlles wat is
James Salter

Chris van Lenteren over dit boek:

Zelden was een titel zo goed gekozen. In deze roman kan het bijna niet op, de werkelijkheid is zo boordevol, zo overladen, zo rijk, zo divers en zoveel dingen, mensen en omstandigheden krijgen aandacht. Natuurlijk maakt de schrijver een selectie uit de werkelijkheid maar in dit boek bekijkt hij, James Salter, zeker in de eerste helft, de wereld als door een groothoeklens zonder gebruik van scherptediepte, alles lijkt even belangrijk.

We leren Philip Bowman kennen als luitenant ter zee, temidden van het geweld aan het eind van de tweede wereldoorlog op het moment dat Japan definitief terrein verliest. Bowman keert na de oorlog terug naar Amerika en gaat als redacteur bij een uitgever werken. Salter laat ons het leven van Bowman zien in vooral de ontmoetingen die hij heeft met talloze zeer verschillende mensen. Die mensen worden in enkele rake schetsen gekarakteriseerd en in hun context geplaatst. Dat gebeurt met een fabelachtige literaire scherpte en diep menselijk begrip, in zinnen die je naar adem doen happen. Een willekeurig voorbeeld:
In Keulen was Wibergs evenknie min of meer Karl Maria Löhr, ook een lelijke man die de uitgeverij geërfd had van zijn vader, de oprichter, en die graag op de vloer van zijn kantoor whisky dronk terwijl hij praatte met schrijvers. Hij had drie secretaressen, die zich op enig moment aan hem beschikbaar stelden. Een van hen, Erna ging vaak een weekend met hem weg, zogenaamd op bezoek bij zijn moeder die in Dortmund woonde.

Nog een voorbeeld:
In de stad en in het naburig dorp Grand View hadden ze vrienden gemaakt. Bij Sbordone’s ontmoeten ze op een avond een ietwat treurig uitziende schilder die Stanly Palm heette en op Dante leek op het schilderij waarop hij Beatrice voor het eerst ziet, en hij woonde in een huis aan de rivier, van kalkzandsteen met een klein atelier ernaast. Hij leefde gescheiden van zijn vrouw Marian. Ze waren twaalf jaar getrouwd en hadden een dochtertje van negen dat Erica heette. Erica Palm, dacht Eddins bij zichzelf, Dat klinkt mooi.

Ik kan wel voorbeelden blijven geven maar dan kunt u natuurlijk veel beter nu direct het boek gaan lezen, wat u trouwens zeker snel moet gaan doen, daar probeer ik u hier van te overtuigen.

Als ik in onze vakanties een erg goed boek lees, heb ik de niet altijd gewaardeerde gewoonte om ‘out of the bleu’ stukjes voor te lezen aan mijn vrouw, wat ze ook aan het doen is. Bij dit boek nam deze gewoonte bijna de vorm van een stoornis aan.

Soms zijn er korte impressies waarin de natuur voor even een personage is, waarin het weer, het seizoen, de dag, de nacht de kleuren van het palet van Salter zijn waarmee hij de handeling, de ontmoetingen schildert. Alles doet mee in deze magistrale roman, alles wat is doet mee in de talloze verhalen. Als een film waarin niets zomaar in beeld komt.

Alles wat is, is ook een mannenleven vertelt aan de hand van de vrouwen die hij heeft bemind. Hij trouwt met Vivian, Bowman is gek van haar maar ze scheiden na een aantal jaren. Hij heeft een stormachtige relatie met Edin Armour in Groot Brittannië , een relatie die ongemerkt afloopt. Vervolgens raakt hij totaal verslingerd aan een weergaloos mooie vrouw Christine Vassilaros, een Griekse die hij ontmoet in een gedeelde taxi van het vliegveld naar de stad (New York). Ze ontwikkelen een soort weekendhuwelijk in een huis op het platteland. Na een paar schitterende jaren blijkt zij een ander te hebben en van de een op de andere dag is hij het huis en Christine kwijt. De liefde is bovenal een lichamelijke aangelegenheid in “Alles wat is” en Salter is een van de weinige auteurs die het bedrijven van de liefde zo kan beschrijven dat je je als lezer geen voyeur voelt.

Alles wat is, is een caleidoscopische roman, een hoogmis, gewijd aan het bestaan, aan de liefde, aan alles wat is.

Deze roman staat vanaf nu op mijn lijstje van boeken die ik zal herlezen met een zekere regelmaat, al was het maar om elke keer weer de ogen geopend te krijgen voor de golfslag van het bestaan, het mysterie ervan en de geworpenheid in plaats en tijd.