Chris van Lenteren over ‘Zo begint het slechte’ van Javier Marias

recensies-rubriek

Javier MaríasZo begint het slechte
Javier Marías

Chris van Lenteren over dit boek:

In deel 1 van de elf delen tellende roman lijkt de schrijver ons lezers in de juiste leeshouding te willen brengen. Minutieus beschrijft Marías de observaties en bespiegelingen van de verteller, een jongeman Juan De Vere, omtrent de morele worsteling van zijn werkgever en succesvolle filmmaker Eduardo Muriël, om de vermeende misstappen van een vriend ter sprake te brengen.

We worden ondergedompeld in een denk en belevingswereld die mijlenver van de onze staat. Met soms zeer lange, prachtig geformuleerde zinnen, wijdt Marías ons in, in de wereld van de Spaanse intelligentsia, vlak na de val van het Franco regime. Als we dan bij deel twee zijn aangekomen heeft de schrijver ons in de gewenste leesattitude gebracht, alert, de tijd nemend voor de gedachtenspinsels van Juan, de sfeer, de couleur locale, de geest van de tijd, de liefde in die tijd, en ook de gedetailleerde beschrijvingen van de context (sociale, politieke en maatschappelijke)waarbinnen de personages begrijpelijk worden.

Juan De Vere wordt vertrouweling en medewerker van Eduardo. Juan merkt dat de relatie tussen zijn opdrachtgever en diens vrouw Beatrice abominabel is. ( In die tijd was er nog geen wet die echtscheiding mogelijk maakte in Spanje) Eduardo laat geen mogelijkheid onbenut om zijn mooie echtgenote tot op het bot te beledigen. Juan is op een nacht getuige van een ruzie tussen de beide echtelieden waaruit blijkt dat er in het verleden iets is voorgevallen waardoor Eduardo zijn vrouw haat en niet meer aanraakt. Beatrice smeekt haar man in die nachtelijke scene om haar aan te raken, te omarmen maar hij is onvermurwbaar en vernedert haar.

Juan gaat, op momenten dat Eduardo van huis is en dat zijn soms weken, Beatrice uit nieuwsgierigheid volgen op haar wandelingen in Madrid en ontdekt dat Beatrice merkwaardige seksuele ervaringen heeft met mannen die zich in de kring rond Eduardo bevinden, vrienden kan je wel zeggen.

Juan aanvaardt op een bepaald moment een opdracht van de door hem zo bewonderde, werkgever. Hij moet een vriend van Eduardo mee op sleeptouw nemen in de uitgaanswereld en hem goed observeren en uithoren. Het was Eduardo namelijk ter ore gekomen dat zijn vriend en kinderarts dokter van Vechten  in het verleden enkele vrouwen onfatsoenlijk ( hij gebruikt het woord indecent) behandeld zou hebben. Hij wil weten wat zijn vriend op zijn kerfstok heeft. Wat volgt is een ontluisterend verhaal over wat Juan te weten komt over de praktijken van van Vechten onder het Franco regime en hoe deze nu in het leven staat en dat is weinig verheffend.

Juan komt veel te weten over van Vechten maar inmiddels heeft zijn opdrachtgever, Juan reeds ontheven van zijn taak. Wat hij ook ontdekt heeft over de mogelijke misstappen van van Vechten, hij wil het niet meer weten. De kinderarts heeft zich in een crisissituatie  met betrekking tot Beatrice zo verdienstelijk gedragen dat Eduardo zijn vriendschap voor hem niet door verhalen uit het verleden wil laten bederven.

We bevinden ons  inmiddels in de ziel van de roman,  Marías onderzoekt de vraag; wat is beter, geheimen te laten rusten of ze bloot te leggen? In het verloop van deze fantastische roman laat Marías zien welke destructieve kracht het onthullen van geheimen kan hebben. Op diverse vlakken. Hij laat bijvoorbeeld ook zien hoe Spanje na de val van Franco met de bloedige en repressieve erfenis daarvan is omgegaan. Er is zeer veel onbelicht gebleven,  misdaden in de doofpot, leugens onweersproken, carrières, op dubieuze of misdadige fundamenten gebouwd, bleven in het duister  en misschien is dat maar beter, zo lijkt Marías ons soms te zeggen. Tegelijkertijd laat hij zien dat de schurken van toen, nu geen heiligen zijn en ongestoord kunnen blijven doorgaan met misbruik te maken van de kennis van toen. Gelukkig geeft Marías geen eenduidig antwoord maar laat de  verhalen alle kanten van deze thematiek vertellen.

Een hoofdrol in de roman is weggelegd voor de liefde, hoe die beschadigd, nee, vernietigd kan raken door de late onthulling van een geheim. ‘Zo begint het slechte’ is een fenomenaal geschreven, evenwichtige, onnoemelijk rijke roman die zich mede door zijn dikte  langzaam laat appreciëren. Dit meesterwerk  is zo boeiend dat je het niet gemakkelijk weglegt maar in één ruk uitlezen is er niet bij, dat is ook niet aan te raden want je wordt  geprikkeld  om regelmatig te pauzeren en een en ander nog eens goed te overdenken. Marías schrijft zo, dat je er niet aan ontkomt je eigen leven tegen het licht te houden.