Helma van der Linden over Agaat van Marlene Niekerk

Echte lezers recensies

 

NiekerkAgaat
Marlene van Niekerk

Ik kreeg het boek Agaat, door Marlene van Niekerk geschreven, cadeau. Ik ben er in begonnen en kon het niet meer wegleggen. Het is geen roman om vrolijk van te worden alhoewel ik ook vaak om de wrange humor heb moeten lachen. Het heeft een wonderbaarlijk perspectief, want de ik-figuur is volledig verlamd en daarna dood, dus eigenlijk wordt het hoofdzakelijk verteld door een spook en stukjes door haar zoon, die nog wel in leven is. Het verhaal gaat over een Zuid Afrikaanse boerin Camilla Redelinghuys, haar man Jak, haar zoon Jakkie en hun huishoudelijke hulp Agaat, die door Camilla op zeer jeugdige leeftijd van de dood wordt gered en in eerste instantie als dochter wordt opgevoed, maar in de Apartheidsomstandigheden verwordt tot personeel en uiteindelijk weer tot het meest belangrijke in Camilla’s leven. Beide dames redden elkaars leven en hebben wederzijds twijfel bij de merite daarvan. Het leidt tot een haat liefde verhouding, met alle haat liefde van de omgeving nog daarbij, die subliem is beschreven. Het is een document van het leven tussen 1950 en 1985 in Zuid Afrika, de politiek en de gevolgen ervan, zonder dat het over de politiek gaat. Het is het dagelijkse leven met alle vreugde en pijn die het met zich meebrengt. De wederzijdse afhankelijkheid van beide vrouwen is hartverscheurend beschreven, net als de  zorg voor elkaar en het kwaadaardig, wraakzuchtig porren. De dagboekfragmenten zijn hilarisch schematisch en de hallucinaties van de zieke gedrogeerde vrouw schitterend geschreven. Je word er zelf zweverig van. De tuin van de boerderij is de plaats waar de ware liefde van Agaat en Camilla samenkomt en wordt beschreven op een manier, dat je jaren in die bloemen- en geurenweelde zou willen vertoeven. Als je nooit in Zuid Afrika geweest bent en je wilt er niet naar toe, is dit boek voldoende voor een beeld. Maar als je wel in Zuid Afrika bent geweest, is het een thuiskomen in een familie waar de conflicten bij lange na niet zijn opgelost, maar waar toch de liefde voor elkaar wint. De grote vraag in het boek is; wie deelt de hagelwitte lakens uit in de familie en wie redt wie? Als je daar achter wilt komen, zeker lezen. Het boek gaat wel hoofdzakelijk over twee vrouwen maar is zeker geen “vrouwenboek” te noemen. Zoetsappigheid is ver te zoeken, de harde realiteit steeds voorop. Toch is de taal vaak poëtisch, zeker als de natuur wordt beschreven en wanneer typisch Afrikaanse woorden onvertaald zijn gebleven. Wat mij betreft dikke dikke aanrader!

Helma van der Linden

p.s. de zin in Dr. Faustus door Thomas Mann waar ik het meest om heb moeten lachen was;
“Dan was neef Dario er nog, grijs en zachtaardig, met een zeer kleine sukkelende vrouw, een paar dat ongetwijfeld in de meest charitatieve zin van het woord weldadig voor elkaar was”.